Eigenschappen met een y zijn er niet zo veel in het Nederlands, maar er zijn er genoeg om een spel, een gedicht of een opdracht mee te vullen. De meest gebruikte zijn: yolo-achtig (impulsief), yuppie-achtig, ijverig (met ij, vaak toch meegeteld), en vooral een flinke lijst leenwoorden en samenstellingen: young, youthful, yogi-achtig, yin en yang in balans, en in gewoon Nederlands bijvoorbeeld "yes-zeggend" of "yoghurtachtig". Omdat de y in het Nederlands vooral in leenwoorden voorkomt, kiezen veel mensen bij een opdracht als "noem een eigenschap met een y" voor de ij als Griekse y: ijverig, ijdel, ijzersterk, ijskoud en ijzig. Hieronder vind je een uitgebreide lijst, verdeeld in positieve, negatieve en neutrale eigenschappen, plus tips voor wanneer je zo'n woord zoekt voor een spel, een verjaardag of een schoolopdracht.
Welke positieve eigenschappen beginnen met een y?
Positieve karaktereigenschappen met een echte y zijn schaars, dus hieronder staan zowel woorden met een y als met ij (de "Griekse y" die vaak wordt meegeteld).
- IJverig: iemand die hard werkt en doorzet.
- IJzersterk: iemand die mentaal of fysiek heel sterk is.
- Young at heart of jong van geest: iemand die speels en nieuwsgierig blijft.
- Youthful (jeugdig): energiek en fris.
- Yogi-achtig: rustig, in balans, beheerst.
- Yes-zeggend: iemand die open staat voor nieuwe dingen en kansen pakt.
- Yin en yang in evenwicht: iemand die balans uitstraalt.
Bij een verjaardagsspel of een "abc van eigenschappen" voor een vriend of collega is ijverig verreweg de meest gekozen optie. Het is een gewoon Nederlands woord, iedereen begrijpt het en het is bijna altijd een compliment.
Welke negatieve eigenschappen beginnen met een y?
Ook aan de negatieve kant is de keuze beperkt, maar deze woorden worden vaak gebruikt:
- IJdel: te veel met het eigen uiterlijk of imago bezig.
- IJskoud of ijzig: afstandelijk, kil in de omgang.
- Yolo-achtig: roekeloos, zonder na te denken over gevolgen.
- Yuppie-achtig: oppervlakkig, statusgericht.
- Yammerend (van het Engelse "yammer"): zeurderig, klagerig.
Let op: woorden als "yammerend" zijn geen gangbaar Nederlands. In een spel waarbij andere spelers het woord moeten accepteren, kun je beter voor ijdel of ijskoud kiezen. Twijfel je of een woord bestaat, dan check je het snel in het woordenboek van Van Dale of op Woordenlijst.org, de officiële spellinglijst van de Taalunie.
Waarom zijn er zo weinig Nederlandse woorden met een y?
De letter y komt in het Nederlands vrijwel alleen voor in leenwoorden uit het Engels, Grieks en Frans, zoals yoga, yoghurt, yacht, systeem en type. In van oorsprong Nederlandse woorden wordt de klank meestal geschreven als ij of i. Daardoor beginnen er nauwelijks Nederlandse bijvoeglijke naamwoorden met een y. De y wordt in het Nederlands dan ook wel "Griekse ij" of "i-grec" genoemd, en in veel woordspelletjes en kruiswoordpuzzels geldt de afspraak dat de ij als y mag worden gebruikt. Meer over de geschiedenis van de letter vind je op Wikipedia.
In het Engels is de situatie anders: daar beginnen veel eigenschappen met een y, zoals young, youthful, yielding (meegaand), yearning (verlangend) en yappy (kletserig). Wie Engels mag gebruiken, heeft dus veel meer keuze.
Welke eigenschappen met een y gebruik je bij een spel of verjaardag?
Bij spelletjes als "Ik ga op reis en neem mee", bij een alfabet van complimenten voor een jubilaris, of bij een naamgedicht (acrostichon) waarin elke letter van een naam een eigenschap krijgt, is de y meestal de lastigste letter. Een paar praktische tips:
- Gebruik ijverig als standaardkeuze; bijna iedereen accepteert dat.
- Voor iemand die graag reist of avontuurlijk is: yolo-achtig (met een knipoog).
- Voor iemand die rustig en evenwichtig is: yogi-achtig of yin-en-yang.
- Voor iemand die altijd ja zegt op een uitje: yes-zegger.
- Voor een jeugdige oma of opa: young at heart.
Bij een naamgedicht voor een naam als Yara, Yasmin, Yvonne, Yannick of Youssef is de y de eerste letter en dus extra belangrijk. Daar werkt "young at heart" of een eigen samenstelling als "yoghurt-fan" of "yoga-liefhebber" vaak beter dan een geforceerd bijvoeglijk naamwoord, omdat het persoonlijk is en een glimlach oplevert.
Tellen eigenschappen met ij mee als eigenschappen met een y?
Dat hangt af van de afspraak die je maakt. In officiële spelling zijn ij en y twee verschillende letters, en in het alfabet staat de y tussen de x en de z, terwijl de ij geen eigen plek heeft. In de praktijk wordt de ij in Nederland vaak als een eigen letter gezien en in puzzels en spelletjes regelmatig gelijkgesteld aan de y. Op een toetsenbord en in kruiswoordraadsels zie je beide varianten. Spreek dus vooraf af wat je toestaat; voor kinderen en schoolopdrachten is het meestal het makkelijkst om de ij mee te tellen, omdat je anders bijna geen Nederlandse woorden overhoudt.
Een goede bron voor dit soort spellingkwesties is Taaladvies.net van de Nederlandse Taalunie en de site van het Genootschap Onze Taal.
Welke andere woorden met een y kun je gebruiken als je geen eigenschap vindt?
Soms vraagt een spel niet strikt om een karaktereigenschap, maar om "iets wat bij iemand past" met een y. Dan kun je uitwijken naar zelfstandige naamwoorden en hobby's: yoga, yoghurt, yacht, yeti, yen, yucca, yankee, yell, youtuber, yogamat. Je maakt daar makkelijk een eigenschap van door "-liefhebber", "-fan" of "-achtig" toe te voegen: yogaliefhebber, yoghurtfan, yeti-achtig (groot en harig, met een knipoog). Zo blijft de y gevuld en wordt het meteen persoonlijker dan een standaardwoord uit het woordenboek.
Voor leerkrachten die een alfabetopdracht geven, is het verstandig om de y en de ij vooraf samen te behandelen en een paar voorbeelden op het bord te zetten. Kinderen komen zelf vaak met yoghurt en yoga, maar niet met een eigenschap. Door ijverig, ijdel en ijskoud als voorbeeld te geven en uit te leggen waarom de ij hier mag, voorkom je dat de hele klas bij dezelfde letter vastloopt en leren ze meteen iets over de herkomst van de y in het Nederlands.